Celal Şengör ile bilim / Akıl, Yapay Zeka, Evrim

Celal Şengör hocamızın bilim ve evrim konusundaki yazısı ve daha sonra internette yayınlanan söyleşisi üzerine, bir şeyler söylemek gereği duydum ve o yazımı sizlerle de paylaşıyorum.

Hocamız insan merakının bilimle ilişkisini tespit edip detaylandırdıktan sonra, biyolojik evrimin merakı yarattığını söyledi. Bununla da merakın insan canlısının türünü sürdürebilmesinde önemli bir faktör olduğunu ileri sürdü. Ardından yine biyolojik evrimin aklı yarattığını çünkü insan türünün aklı olmazsa, türünü sürdüremeyeceğini öne sürdü. Yani demek istedi ki; insan biyolojik evrimi sürecinde akıllı canlı olma seçilim baskısı altında kaldı ve bu seçilim baskısına uyumsal yanıt vererek akıl geliştirdi, akıllı canlı oldu. 

Aslında bu akıl yürütme biçimi aynı zamanda genel evrim(türleşme) yasasıdır. Bugüne dek bilim insanları, özellikle biyolojik antropologlar insan evrimini (yeni bir tür olarak ortaya çıkma) bu mantıkla açıklamaya çalıştıkları için insan evrimi üzerine tartışmalar devam edip gitmektedir. 

Peki ben ne diyorum:

Hocamız her şeyin sorularla başladığını doğru olarak ileri sürüyor. 

Ben de bir soru soruyorum; Akıl hangi canlının hayatta kalmasında, türünü sürdürmesinde birincil faktör olarak işlev görmez? 

Bırakın hayvanları ağaçlar dahi bahar gelmeden , kışın ortasında bir kaç günlük güneşli havaya aldanıp bahar geldi diye çiçek açıp türlerini riske atmazlardı. Tavuklar altından alınan yumurtanın bilincine varır, sofralardaki parçalanmış halini hayal eder, ''bu insanlar ne iyilik sever, beni besleyip, barındırıyorlar'' yanılgısına düşmezlerdi. Kendisinin ''avcısı tarafından evcilleştirilmesine'' izin vermezdi. Koyunlar da aynı şekilde avcılarının kendilerini bakıp, barındırdığı yanılgısına düşmezlerdi. 

Özet olarak akıl bütün biyolojik organizmaların hayatta kalmalarında, türlerini sürdürmelerinde etken olabilecek, tayin edici bir faktördür. 

Bir soru daha; Evrim süreçleri insan dışındaki canlıları neden akıllı olmaya zorlamamıştır?

Bu sorunun yanıtı; evrim süreç ve mekanizmaları insan dahil hiç bir canlıyı akıllı canlı olmaya zorlamamıştır. Öyle olsaydı, 3,9 milyar yıldan bu yana yeryüzünde akıl geliştirmemiş canlı kalmazdı. Her canlı en az modern insan kadar akıllı olurdu.

Peki insan nasıl akıllı canlı oldu?

Kısaca; 6-7 milyon yıl önce şu anda Rift vadisinin bulunduğu doğu Afrika'da, günümüzde yok olmuş ama o zaman var olan, tropik ormanların kanopilerinde yaşayan bir primat vardı. Rift boyunca oluşan (hala bir çoğu canlı) devasa yanardağlar, olağanüstü çöküntüler, yeraltı sularının yeryüzüne çıkması, bu büyük yanardağların oluşturduğu devasa depremler bu canlıların üzerinde yaşadığı ekvatoryal ormanları yok etmiş. Olağanüstü değişen çevre (yaşam alanları) koşulları bu canlıyı sığ sularda iki ayak üzerinde yürüyerek besinini sudan elde etmeye zorlamıştır. 4-5 milyon yıl sığ sularda iki ayak üzerinde yürüyerek su bitkileri, her çeşit su ürünleri (balık da dahil) ile yaşamını sürdüren bu canlı iki ayak üzerinde yürümeye uyarlanmıştır. Fizik yasaları gereği belden aşağısı iki ayaklı olmaya uyarlanınca, gövde yukarı doğru dikleşmek zorunda kalmıştır. Bu dikleşmenin sebebi beden ağırlık aksını taban alanları içinde tutmaktır. Lokomosyon (yer değiştirme) hareket edebilen canlıların yaşamlarını sürdürmeleri için olmazsa olmazlarından birisidir. Bu nedenle doğal seçilim her canlıyı optimal hareket fonksiyonlarına sahip olmaya zorlar. Bunun sonucudur ki; bu primat modern insanın hareket fonksiyonlarını kazanmaya zorlanmıştır. Giderek düşeyleşmeye başlayan gövde, belirli bir düşeylik açısına geldiğinde rahimdeki embriyonun pozisyonu bozulmuş yani bir anlamda düşey gövdeliliğe uyumsal yanıt (adaptive response) vermiş, 180 derecelik bir takla atarak başını annenin diyaframına doğru çevirmiştir. İşte bu takla kafatası büyümesini başlatmıştır. Ben buna Akıl Taklası diyorum. 

Yaklaşık 2 milyon yıl öncesine rastlayan bu takla modern insan olma sürecini başlatmıştır. Bu takla ile büyümeye başlayan kafatası (beyin) hacmi 350 cc den 700 cc lere geldiğinde yeterli akla sahip olabildiği için bir eline uzun bir sopa almış, avcısını yanına yaklaştırmamış yani uzakta tutmuş. Diğer eline taş alıp avını uzaktan etkiler olmuş. Bunun sonucunda da dünyayı kolonize etmek üzere yola çıkmıştır. Ben bu aşamaya da Akıl Eşiği diyorum.

Özet olarak;

1- Çevre koşullarının olağanüstü değişmesinin sonucu olarak İki ayaklılık sıçraması

2- İki ayaklılığa bağlı gövde dikleşmesinin sonucu olarak Akıl taklası sıçraması

3- Akıl taklası sonucu olarak Akıl Eşiği Sıçraması

4- Akıl eşiği sıçramasının sonucu olarak Ateşin Kontrol Edilmesi Sıçraması

5- Bütün bu sıçramaların sonucu olarak da Konuşmanın Geliştirilmesi Sıçraması

gibi birbiriyle sebep-sonuç ilişkisi içerisinde olan beş diyalektik sıçrama sonucu modern insan oluşmuştur.

ULUSAL VE ULUSLARARASI BİLİMSEL TOPLANTILAR & YAYINLAR

KONFERANS, SEMPOZYUM, KONGRE, LECTURE ve SÖYLEŞİLER

 Oktay Kaynak, '' İnsan Nasıl İnsan Oldu? '' Akdeniz Ünv. Olbia A salonu/ Antalya, Türkiye ,  22 Şubat 2010

Oktay Kaynak '' İnsan Evrimine Yolculuk; İnsan Nasıl İnsan Oldu? '' İsmet İnönü Kültür Merkezi- İzmir/ Türkiye, 11 Nisan 2010

Oktay Kaynak '' İnsanın Akıllı Canlı Oluşunun Süreç ve Mekanizmaları'' Türkiye Düzensiz Sistemler Grubu III.Doğrusal Olmayan Düşünceler ve Uygulamaları Sempozyumu, Yalıkavak-Bodrum/ Türkiye, 20-26 Eylül 2010


Oktay Kaynak '' İnsan Evriminde Dik Duruşun ve Beyin Büyümesinin Nasıl Gerçekleştiğine Dair Yeni Bir Hipotez '' IV. Ulusal Biyolojik Antropoloji Sempozyumu 4-6 Kasım 2010, Hacettepe- Ankara/ Türkiye 

Oktay Kaynak '' Akıl Taklası''  Dokuz Eylül Üniversitesi Arkeoloji Bölümü, İzmir/ Türkiye

 10 Aralık 2010


Oktay Kaynak '' İnsan Evriminde Dik Duruşun ve Beyin Büyümesinin Nasıl Gerçekleştiğine Dair Yeni Bir Hipotez '' Öte- İstanbul , İstanbul/ Türkiye, 10 Ocak 2011 
Oktay Kaynak '' Akıl Taklası''  Dokuz Eylül Üniversitesi Arkeoloji Bölümü,  İzmir/ Türkiye

4 Mart 2011


Oktay Kaynak '' İnsan Evriminde Dik Duruşun ve Beyin Büyümesinin Nasıl Gerçekleştiğine Dair Yeni Bir Hipotez '' Ege Üniversitesi Tabiat Tarihi Uygulama ve Araştırma Merkezi, İzmir/ Türkiye 13 Temmuz 2011 

Oktay Kaynak  ''Processes and Mechanisms of Human's Evolution Towards the Intelligent Living Being''  Turkish Nonlinear Science Working Group XI International Disorder Systems: Theory and Its Applications Sympoisum, Karaburun- Izmir/ Turkey,  23-29 August 2011

Oktay Kaynak ''İnsanın Akıllı Canlı Oluşunun Süreç ve Mekanizmaları'' IV. Doğrusal Olmayan Düşünceler ve Uygulamalar Sempozyumu, Yalıkavak-Bodrum/ Türkiye, 13-19 Eylül 2011

Oktay Kaynak ''İnsanın Kökeni Aydınlanıyor mu? Australopithecus Sediba'nın Beden Dili'' Konferans Tepekule Kongre Merkezi-İzmir/ Türkiye, 24.12.2011


Oktay Kaynak  ''an Analysis of Australopithecus Sediba from a New Viewpoint: Mentis Eversionis'' Turkish Nonlinear Science Working Group XII. International Disorder Systems: Theory and Its Applications Sympoisum,  Karaburun- Izmir/ Turkey 23-30 August 2012

Oktay Kaynak  ''an Analysis of Australopithecus Sediba from a New Viewpoint: Mentis Eversionis'' 18th CONGRESS of THE EUROPEAN ANTHROPOLOGICAL ASSOCITION
HUMAN EVOLUTION and DISPERSALS Ankara Universty, Ankara/ Turkey,  3-6 september, 2012


Oktay Kaynak ''Australopithecus Sediba'nın ''Akıl Taklası Bakış Açısı'' yla Analizi'' 

V. Doğrusal Olmayan Düşünceler ve Uygulamaları Sempozyumu  Yalıkavak-Bodrum/ Türkiye 10-15 Eylül 2012

Oktay Kaynak  ''İnsanın Akıllı Canlı Oluşunun Süreç ve Mekanizmaları''
Taksav  İzmir/ Türkiye, 22-29 Kasım 2012


Oktay Kaynak  ''İnsanın Akıllı Canlı Oluşunun Süreç ve Mekanizmaları''
İmece-der  İzmir/ Türkiye, 8 Aralık 2012

Oktay Kaynak  ''İnsanın Akıllı Canlı Oluşunun Süreç ve Mekanizmaları'' 

Dokuz Eylül Üniversitesi, Arkeoloji Bölümü, İzmir/ Türkiye 24 Aralık 2012

Oktay Kaynak ''Processes and Mechanisms of Human's Evolution Towards the Intelligent Living Being MENTIS EVERSIONIS'' Gordon Research Conferences: Biological Mechanisms in Evolution Stonhill College Easton MA United States, 2-7 June 2013

Oktay Kaynak '' Gordon Research Conferences Impressions''  Turkish Nonlinear Science Working Group XII. International Disorder Systems: Theory and Its Applications Sympoisum

 Karaburun- Izmir/ Turkey, 24-29 Ağustos 2013

Oktay Kaynak ''Doğal Seçilim İki Ayaklılığı ve Büyük Beyni Seçiyor mu?'' V. Ulusal Biyolojik Antropoloji Sempozyumu Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi, Ankara/ Türkiye, 24-24 Ekim 2013

Oktay Kaynak ''Doğal Seçilim İki Ayaklılığı ve Büyük Beyni Seçiyor mu?''  Dokuz Eylül Üniversitesi, Arkeoloji Bölümü, İzmir/ Türkiye, 23.12.2013

Oktay Kaynak ''Doğal Seçilim İki Ayaklılığı ve Büyük Beyni Seçiyor mu?''  Ege Üniversitesi Moleküler Biyoloji Bölümü, İzmir/ Türkiye, 23.12.2013

Oktay Kaynak ''The Three Leaps in Human Evolution'', 19TH CONGRESS OF THE EAA
Lomonosov State University, Moscow, Russia, 25-29 August, 2014

Oktay Kaynak ''İnsanın Akıllı Canlı Oluşunun Süreç ve Mekanizmaları'' 1. SEFERİHİSAR BİYOLOJİK ANTROPOLOJİ SEMPOZYUMU, Seferihisar, İzmir , 20-24 Ekim 2014

Oktay Kaynak ''İnsanın Akıllı Canlı Oluşunun Süreç ve Mekanizmaları''  İYTE, İzmir, 04.12.2014

Oktay Kaynak ''İnsanın Akıllı Canlı Oluş Sürecinde Üç Sıçrama'' Dokuz Eylül Üniversitesi Arkeoloji Bölümü, İzmir, 15.12.2014

Oktay Kaynak ''İnsanın Akıllı Canlı Oluşunun Süreç ve Mekanizmaları'' 2. SEFERİHİSAR BİYOLOJİK ANTROPOLOJİ SEMPOZYUMU, Seferihisar, İzmir , 23-28 Haziran 2015

Oktay Kaynak ''Major Transitions in Human Evolution Discussion Meeting'' The Royal Society 22-23 Ekim 2015

Oktay Kaynak ''İnsanın Akıllı Canlı Oluşunun Süreç ve Mekanizmaları'' 1. SEFERİHİSAR BİYOLOJİK ANTROPOLOJİ SEMPOZYUMU, Seferihisar, İzmir , 28 Eylül-2 Ekim 2016

Oktay Kaynak ''İnsan Evriminde Üç Sıçrama'' Hacettepe Üniversitesi Antropoloji Bölümü Semineri, Ankara, 04.05.2016
Oktay Kaynak ''İnsanın Türleşmesi'' Cumhuriyet Üniversitesi Antropoloji Bölümü 17 Kasım 2016

Oktay Kaynak '' THE PROCESSES AND MECHANİSMS OF HUMAN SPECIATION            A testable hypothesis'' Gordon Research Conferences ''Molecular Mechanisms in Evolution'', Stonhill College Easton MA United States, 10-16 June, 2017

Oktay Kaynak, ''THREE LEAPS in HUMAN EVOLUTİON'' 3rd Academic International Conference on Social Science and Humanities, Saint Annie's College, Oxford, UK, 17-19 August 2017

Oktay Kaynak, ''THREE LEAPS in HUMAN EVOLUTİON'' 2017 Symposium of the Society for the Study of Human Biology & International Association of Physiological Anthropology, Loughborough,UK, 12-15 September 2017

Oktay Kaynak, ''THREE LEAPS in HUMAN EVOLUTİON'' SKELETAL BIOLOGY IN THE CAROLINAS V February 10, 2018 UNC Charlotte 

Oktay Kaynak, ''THREE LEAPS in HUMAN EVOLUTİON'' EAA 21th CONGRESS. ODENSE DENMARK, 22-25 August 2018

Oktay Kaynak ''İnsanın Akıllı Canlı Oluşunun Süreç ve Mekanizmaları'' 1. SEFERİHİSAR BİYOLOJİK ANTROPOLOJİ SEMPOZYUMU, Seferihisar, İzmir , 17-20 Eylül 2018

Oktay Kaynak '' Göbeklitepe'nin Yanıt Bekleyen Soruları'' Antalya İnşaat Mühendisleri Odası, Antalya, 6 Mart 2020

Oktay Kaynak ''The Main Driving Forces of Human Evolution'' 15th International Congress of Physiological Anthropology , Oregon University, USA, 15-17 September 2022

Oktay Kaynak "Homo Sapiens Sapiens" Kültür Bilincini Geliştirme Vakfı Pazartesi Konuşmaları, 17 Ekim 2022

Oktay Kaynak "İnsanın Kökeni"  Ahmet Adnan Saygun Sanat Merkezi İzmir, 23 Mart 2024

Oktay Kaynak, Yusuf Nazım " Aklın Ayak İzleri" İzmir Kitap Fuarı Ahşap Sahne, 21 Nisan 2024

Oktay Kaynak "İnsanın Kökeni" İzmir Kitap Fuarı Lozan Sahne, 22 Nisan 2024

Oktay Kaynak " İnsanın Kökeni" Nilüfer Kent Konseyi Bursa, 6 Mayıs 2024

Oktay Kaynak " İnsanın Kökeni" Kültür68 Kütüphanesi Konak İzmir, 15 Ekim 2024

Oktay Kaynak " İnsanın Kökeni" DEU Bilişsel Arkeoloji İzmir, 21 Ekim 2024

Oktay Kaynak " Göbeklitepeliler Ne Anlatmak İstediler" Mustafa Necati Kültür Merkezi İzmir, 25 Ocak 2025

Oktay Kaynak " İnsanın Kökeni: Türler Arası Embriyo Transferi Teorisi" Sürekli Mesleksel Gelişim Toplantıları MCBU Tıp Fakültesi Manisa, 12 Şubat 2025

Oktay Kaynak " Göbeklitepeliler Ne Anlatmak İstediler" İmece-Der İzmir, 15 Şubat 2025

Oktay Kaynak " İnsanın Kökeni" Taksav İzmir Evrim Atölyesi, 7 Nisan 2025

Oktay Kaynak "İnsanın Kökeni" 2. Aydın Kitap fuarı, 25 Mayıs 2025

Oktay Kaynak " İnsanın Kökeni" 94. İzmir Enternasyonal Fuarı, 7 Eylül 2025

YAYINLAR

Kaynak O. ''Bir Memeli Embriyonu Diğer Bir Tür Memelinin Rahmine Yerleştirilip Büyütülürse Nasıl Bir Sonuç Alınır?'' Evcil Dergisi, 1983

1998 Aktüel DergisiKaynak O. ''İnsan Nasıl İnsan Oldu? Yeni Bir Öneri''
Cumhuriyet Bilim ve Teknoloji Dergisi, 2007
Kaynak O. ''Bugünkü Halimize Nasıl Dönüştük?''
Cumhuriyet Bilim ve Teknoloji Dergisi, 2008

 Kaynak O. '' İnsan Evriminde Dik Duruşun ve Beyin Büyümesinin Nasıl Gerçekleştiğine Dair Yeni Bir Hipotez ''  IV. Ulusal Biyolojik Antropoloji Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitapçığı s:2, 2010

 Kaynak O. ''Processes and Mechanisms of Human's Evolution Towards the Intelligent Living Being'' Turkish Nonlinear Science Working Group
XI. International Disorder Systems: Theory and Its Applications Symposium Abstract Booklet, 2011
 
Kaynak O. ''Australopithecus Sediba'nın ''Akıl Taklası Bakış Açısı'' yla Analizi''
Cumhuriyet Bilim ve Teknoloji Dergisi, 2011


Kaynak O. ''Neden Dik Yürüme, Büyük Beyin ve Kılsız Beden ? yazısı üzerine eleştirel notlar''  Bilim ve Gelecek Dergisi sayı: 96/ 91, 2012
 
Kaynak O. ''an Analysis of Australopithecus Sediba from a New Viewpoint: Mentis Eversionis'' , Turkish Nonlinear Science Working Group

XII. International Disorder Systems: Theory and Its Applications Symposium Abstract Booklet, 2012

 Kaynak O.  ''an Analysis of Australopithecus Sediba from a New Viewpoint: Mentis Eversionis'' , 18th CONGRESS of THE EUROPEAN ANTHROPOLOGICAL ASSOCIATION

HUMAN EVOLUTION and DISPERSALS Abstract Booklet s:50, 2012

 Kaynak O. ''''Processes and Mechanisms of Human's Evolution Towards the Intelligent Living Being''  Gordon Research Conferences, 2013

 Kaynak O.'' Gordon Research Conferences Impressions'' Turkish Nonlinear Science Working Group XIII. International Disorder Systems: Theory and Its Applications Symposium Abstract Booklet, 2013

  Kaynak O. ''Doğal Seçilim İki Ayaklılığı ve Büyük Beyni Seçiyor mu?''  V. Ulusal Biyolojik Antropoloji Sempozyumu Bildiri Özetleri Kitapçığı s:17, 2013

Kaynak O.''İnsan Evriminde Üç Sıçrama''  Cumhuriyet Bilim Teknoloji Dergisi

  s:1391/13, 2013

Kaynak O. ''Akıl Taklası Bakış Açısıyla Dmanisi Fosillerinin Analizi'' Cumhuriyet Bilim Teknoloji Dergisi s:1408/18, 14.03.2014

Kaynak O.''The Three Leaps in Human Evolution'' 19. European Anthropological Association Congress, Moskova Üniversitesi Bülteni . SERİ 23 : Antropoloji Yayınevi : Moskova Devlet Üniversitesi ( Moskova ) ISSN : 2074-8132 . - 2014 - №3 . - S. 91

Kaynak O. ''Three Leaps in Human Evolution'' AICSSH&AICMSE 2017 Conference Proceedings, ISBN:978-1-911185-38-3 (online), p 70-77

Kaynak O. ''Three Leaps in Human Evolution'' IAPA&SSHB 2017 Symposium Book of Abtracts, p 54

Kaynak O, ''THREE LEAPS in HUMAN EVOLUTİON'' SKELETAL BIOLOGY IN THE CAROLINAS V February 10, 2018 UNC Charlotte,  Symposium Book of Abtracts, p 3

Kaynak O., ''THREE LEAPS in HUMAN EVOLUTİON'' EAA 21th CONGRESS Abstract booklet. ODENSE DENMARK, 22-25 August 2018

Kaynak O, ''THREE LEAPS in HUMAN EVOLUTİON'' Frontiers of Human Biology , Abstract Booklet, Wiley Evolutionary Anthropology 15 October 2018, DOI: 10.1002 https://onlinelibrary.wiley.com/journal/15206505

Copyright©2013 by Oktay Kaynak

Kaynak O. '' Sayburç Duvar Kabartmalarının Hikayesi var mı?'' HBT 23 Aralık 2021, sayı 300, sayfa 16

Kaynak O. '' Evrimin Özü Yeni Bir Türün Oluşmasıdır'' HBT 13 Ocak 2022, sayı 303, sayfa 22

Kaynak O. "İnsan Evriminin Ana Devindirici Güçleri" HBT 19 Ocak 2023, sayı 355, sayfa 9

Kaynak O. " The Main Driving Forces in Human Evolution" 16. IAPA Abstract Booklet, Universiti Malaysia Sabah, 7-8 September 2023

Kaynak O. "Karahan Tepenin Gizli Dili" HBT 12 Ekim 2023, sayı 392, sayfa 3

Kaynak O. " The Main Driving Forces in Human Evolution" UMS Borneo Journal of Medical Science, 17 October 2023

Kaynak O. , Nazım Y. " Aklın Ayak İzleri  1 Bir Devrimcinin Romanı" İZBB Yayınları, Ocak 2024, ISBN 978-625-6793-13-2

Kaynak O. , Nazım Y. " Aklın Ayak İzleri 2 Hurdacı Darwin" İZBB Yayınları, Nisan 2024, ISBN 978-625-6793-23-1

Kaynak O. , Nazım Y. " Aklın Ayak İzleri 3 Bilim Tünellerinde Tek Başına" İZBB Yayınları, Nisan 2024, ISBN 978-625-6793-24-8

Kaynak O. " Beyin Beden ve Ben" HBT 14 Şubat 2025, sayı 460, sayfa 23

Kaynak O. " İnsanın Kökeni: Türler Arası Embriyo Transferi Teorisi" Sakin Kitap Yayınevi, Nisan 2025, ISBN 978-625-5966-06-3

Bursalı O. "Amatör Bilimcilikten  Profesyonel Evrim Teorisyenliğine" Oktay Kaynak Röportajı, HBT sayı 487, sayfa 18

Kaynak O. " Evrimin Süreç ve Mekanizmaları" Tanık.net, 8 Mart 2026

Kaynak O. " Evrimin Süreç ve Mekanizmaları" HBT 13 Mart 2026, sayı 513, sayfa 18

Kaynak O. " İnsan Evriminin Süreç ve Mekanizmaları" Tanık.net, 19 Mart 2026

Kaynak O. " Türler Arası Embriyo Transferi Teorisinin Doğuşu" Tanık.net, 31 mart 2026

Kaynak O. " İnsan Evriminin Süreç ve Mekanizmaları" HBT 3 Nisan 2026, sayı 515, sayfa 14

Kaynak O. " İnsanın Türeyişinin Süreç ve Mekanizmaları: Test Edilebilir Bir Önerme" HBT 15 Mayıs 2026, sayı 521, sayfa 14

Kaynak O. "İnsan neden akıllı canlı oldu?" HBT 4 Eylül 2026, sayfa 14